Restauracje z gwiazdkami
Cztery gwiazdki Michelin w regionie liczącym 123 tysiące mieszkańców: Paolo Griffa al Caffè Nazionale i Vecchio Ristoro w Aoście, Wood w Cervinii, Le Petit Bellevue w Cogne. Nie trzeba jechać dwóch godzin, żeby dobrze zjeść.
Doznania
TO WSZYSTKO
NA TRZECH TYSIĄCACH
KILOMETRÓW KWADRATOWYCH.
Cztery gwiazdki Michelin, jarmark, który ma tysiąc lat, zamki jeden za drugim wzdłuż drogi, winnice na tysiąc dwustu metrach i obszar megalityczny starszy od Stonehenge. W regionie, którego główną dolinę przejeżdża się w kilkadziesiąt minut.
Stół
Kuchnia oparta na serach, wędlinach, życie i maśle — oraz wina, których poza tą doliną prawie nikt nie zna.
5 propozycji
Lunch w schronisku
Polenta concia, carbonada i gnocchi alla bava na drewnianym tarasie na 2 200 m. Dojeżdża się na nartach, pieszo albo ratrakiem, zależnie od pory roku.
Kucharz w domu
Kolacja u siebie, bez wychodzenia w mróz i bez pilnowania, kto prowadzi. Menu ustalane wcześniej, zakupy po naszej stronie.
Kolacja na wysokości
Stolik na 2 000 m po zamknięciu wyciągów, zjazd z czołówkami albo zjazd ratrakiem. Rzecz, którą pamięta się dłużej niż samo jedzenie.
Targ i gotowanie
Poranek na targu w Aoście, popołudnie przy stole z kimś, kto gotuje to od zawsze. Dobre na dzień, w którym pogoda w górach nie pozwala wyjść.
Degustacje i producenci
Jedne z najwyżej położonych winnic Europy, w większości uprawiane ręcznie, bo maszyna tam nie wjedzie.
6 propozycji
Wina Vallée d’Aoste
Petite Arvine, Fumin, Torrette, Nus Malvoisie. Odmiany, których nie ma nigdzie indziej, produkowane w ilościach, które w Polsce nie docierają do sklepów.
Blanc de Morgex et de La Salle
Winorośl na 1 200 m, na własnych korzeniach: filoksera nie przeżyła na tej wysokości, więc krzewy nigdy nie musiały być szczepione. Jedno z najwyższych win Europy.
Fontina DOP
Dojrzewa w sztolniach dawnej kopalni, w stałej temperaturze i wilgotności. Zwiedza się piwnice i próbuje serów z różnych alpaży i różnych miesięcy.
Wędliny i spiżarnia
Jambon de Bosses DOP dojrzewający na 1 600 m, Lard d’Arnad DOP w kadziach z kasztanowca, motsetta, Fromadzo DOP i miód górski.
Genepì i destylaty
Nalewka z bylicy alpejskiej zbieranej powyżej dwóch tysięcy metrów. Destylarnie rodzinne, gdzie pokazują cały proces, a nie tylko sklep.
Caffè alla valdostana
Kawa z grappą, skórką z cytryny i cukrem, podawana w drewnianej coppa dell’amicizia z tyloma dziobkami, ilu jest pijących. Grolla, ta z jednym dziobkiem, to co innego — tutaj nikt tych dwóch naczyń nie myli.
Zamki i historia
Miasto rzymskie, kilkanaście zamków wzdłuż jednej doliny i obszar megalityczny starszy od Stonehenge.
7 propozycji
Zamek Fénis
Podwójny mur obronny, wieże i dziedziniec z freskami z XV wieku. Najbardziej rozpoznawalny zamek regionu i ten, który dzieci pamiętają.
Forte di Bard
Twierdza, którą Napoleon wolał obejść, dziś z muzeami i windami w skale. Kręcono tu zdjęcia do „Avengers: Czas Ultrona”.
Rzymska Aosta
Augusta Prætoria Salassorum, 25 p.n.e. Łuk Augusta, Porta Prætoria, fasada teatru, kryptoportyk pod forum i akwedukt Pont d’Aël, wciąż stojący po dwóch tysiącach lat.
Saint-Martin-de-Corléans
Obszar megalityczny pod szklanym muzeum: stele antropomorficzne, ślady rytualnej orki datowanej na około 4200 p.n.e. i grobowce z III tysiąclecia, pokazane tam, gdzie je znaleziono.
Droga zamków
Sarre, Saint-Pierre, Aymavilles, Issogne, Verrès — jeden dzień, kilka zamków i przerwa na lunch między nimi.
Aosta sakralna
Kolegiata Sant’Orso z krużgankiem o rzeźbionych kapitelach, mozaikami i skarbcem katedralnym.
Wioski walserskie
Gressoney, Issime i Alagna: drewniane rascard na kamiennych grzybkach, własny język germański i architektura, która nie przypomina niczego innego we Włoszech.
Kultura żywa
To nie są rzeczy odgrywane dla przyjezdnych. Tak wygląda tutaj codzienność — my tylko wprowadzamy cię do środka.
6 propozycji
Fiera di Sant’Orso
30 i 31 stycznia, tysiąc lat tradycji, tysiąc rzemieślników na ulicach Aosty. W nocy między jednym a drugim dniem trwa Veillà: całe miasto nie kładzie się spać.
Karnawał Coumba Freida
Maski, kostiumy i pochody w dolinie Gran San Bernardo, według scenariusza, którego nikt nie pisał na nowo od pokoleń.
Bataille des Reines
Krowy rasy valdostana mierzą się o pozycję w stadzie, bez rozlewu krwi i bez pogardy dla zwierząt. Finał jesienią na arenie Croix-Noire.
Marché Vert Noël
Jarmark bożonarodzeniowy wewnątrz teatru rzymskiego, z podświetloną antyczną fasadą za domkami.
Warsztaty rzemieślnicze
Rzeźba w drewnie, kamień mydlany, koronczarki i tkacze drap. Próbujesz własnymi rękami, obok kogoś, kto robi to od lat znakomicie.
Język i patois
Włoski i francuski są urzędowe, a w domach mówi się frankoprowansalskim. W dolinach walserskich — lokalnymi dialektami o germańskich korzeniach, obecnymi tu od stuleci.
Z góry
Cztery masywy powyżej 4 000 m zamykają tę dolinę. Sposobów, żeby spojrzeć im w twarz, jest więcej niż jeden.
5 propozycji
Loty widokowe
Nad Mont Blanc, Matterhornem, Monte Rosa i Gran Paradiso, z lądowaniem na lodowcu tam, gdzie zezwalają lądowiska ujęte w ustawie regionalnej 15/1988, i z toastem na śniegu.
Balon
Start o świcie z dna doliny. Godzina w powietrzu, toast po wylądowaniu. Zimą pogoda jest stabilniejsza niż latem.
Skyway Monte Bianco
Obrotowe kabiny na 3 466 m. Ogród botaniczny na stacji pośredniej, taras na górze i cztery masywy z jednego miejsca.
Paralotnia w tandemie
Kilka kroków i przestajesz dotykać ziemi. Zimą startuje się z nartami na nogach.
Obserwatorium Saint-Barthélemy
Obserwatorium astronomiczne w Lignan, na 1 600 m, z teleskopem 810 mm i planetarium. Jedno z najciemniejszych nieb w tej części Alp.
Wolniejsze dni
Nie w każdym dniu musi być przewyższenie. Niektóre dni mają po prostu dać odpocząć.
6 propozycji
Popołudnia w termach
Odkryte baseny termalne w Pré-Saint-Didier, z parą unoszącą się w mrozie i Mont Blanc naprzeciwko.
Poranki na alpażu
Dój, wyrób sera i śniadanie u ludzi, którzy robią to codziennie. Latem, wysoko, zanim zrobi się gorąco.
Kąpiel leśna
Powolne, prowadzone spacery w modrzewiowych i limbowych lasach Gran Paradiso. Celowo powolne, ciche i zaskakująco męczące dla kogoś przyzwyczajonego do chodzenia szybko.
Chamois, wieś bez samochodów
Jedyna włoska gmina, do której nie dojedziesz autem: wjeżdża się kolejką albo idzie pieszo. Cisza, której nigdzie indziej już nie ma.
Casino de la Vallée
Jedno z czterech kasyn we Włoszech, w Saint-Vincent, razem z termami po sąsiedzku.
Golf na wysokości
Courmayeur pod Mont Blanc, pola na dnie doliny w Aoście i osiemnaście dołków Cervino na 2 050 m — najwyższe osiemnaście dołków we Włoszech.
To nie kwestia znajomości.
Piwnica otwarta przez producenta, poranek na alpażu z gospodarzem, zamek poza godzinami, stolik na jarmarku 30 stycznia. Rzecz w tym, żeby wiedzieć, kto tego dnia pracuje, kto odbiera telefon w styczniu i kto powie „nie” bez obrażania się.