Doliny
Kuchnia, wino, rzemiosło, zamki, rzymska Aosta i lokalne wydarzenia. Cztery gwiazdki Michelin, jarmark o tysiącletnich korzeniach i winnice na wysokości nawet 1 200 metrów — konkretne miejsca i konkretni ludzie, bez udawania autentyczności.
Kuchnia oparta na serach, wędlinach, chlebie żytnim i maśle — oraz wina, których poza tym regionem prawie nikt nie zna.
5 propozycji
Cztery gwiazdki Michelin w regionie liczącym 123 tysiące mieszkańców: Paolo Griffa al Caffè Nazionale i Vecchio Ristoro w Aoście, Wood w Cervinii, Le Petit Bellevue w Cogne. Nie trzeba jechać przez dwie godziny, żeby dobrze zjeść.
Polenta concia, carbonada i gnocchi alla bava na drewnianym tarasie na 2 200 m. Dojeżdża się na nartach, pieszo albo ratrakiem, zależnie od pory roku.
Kolacja u siebie, bez wychodzenia w mróz i bez pilnowania, kto prowadzi. Menu ustalane wcześniej, zakupy po naszej stronie.
Stolik na 2 000 m po zamknięciu wyciągów, zjazd z czołówkami albo powrót ratrakiem. Rzecz, którą pamięta się dłużej niż samo jedzenie.
Poranek na targu w Aoście, popołudnie przy stole z kimś, kto gotuje to od zawsze. Dobre na dzień, w którym pogoda w górach nie pozwala wyjść.
Jedne z najwyżej położonych winnic Europy, w dużej mierze obrabiane ręcznie, bo na wiele tarasów maszyna po prostu nie wjedzie.
6 propozycji
Petite Arvine, Fumin, Torrette, Nus Malvoisie — nazwy, które dobrze pokazują, jak odrębne jest tutejsze winiarstwo. W Polsce te wina praktycznie nie trafiają do zwykłej sprzedaży.
Winorośl na 1 200 m, na własnych korzeniach: filoksera nie przeżyła na tej wysokości, więc krzewy nigdy nie musiały być szczepione. Wino z jednej z najwyżej położonych winnic w Europie.
W Valpelline część Fontiny DOP dojrzewa w magazynie urządzonym w dawnej kopalni miedzi, przy stałej temperaturze i wysokiej wilgotności. Centrum dla odwiedzających pozwala zobaczyć dojrzewalnię i poznać różnice między serami z różnych okresów i alpaży.
Jambon de Bosses DOP dojrzewający na 1 600 m, Lard d’Arnad DOP w kadziach z kasztanowca, motsetta, Fromadzo DOP i miód górski.
Alpejski likier ziołowy genepì, wytwarzany z lokalnych gatunków bylicy zbieranej powyżej dwóch tysięcy metrów. Destylarnie rodzinne, gdzie pokazują cały proces, a nie tylko sklep.
Kawa z grappą, skórką z cytryny i cukrem, podawana wspólnie w drewnianej coppa dell’amicizia z kilkoma dziobkami. Grolla, ta z jednym dziobkiem, to co innego — tutaj nikt tych dwóch naczyń nie myli.
Miasto rzymskie, kilkanaście zamków wzdłuż jednej doliny i obszar megalityczny starszy od Stonehenge.
7 propozycji
Podwójny mur obronny, wieże i dziedziniec z freskami z XV wieku. Najbardziej rozpoznawalny zamek regionu i ten, który dzieci pamiętają.
Twierdza, która w 1800 roku zatrzymała marsz armii Napoleona i tak go rozwścieczyła, że po kapitulacji kazał ją zburzyć; dziś mieszczą się tu muzea i windy prowadzące przez skałę. Kręcono tu zdjęcia do „Avengers: Czas Ultrona”.
Augusta Prætoria Salassorum, 25 p.n.e. Łuk Augusta, Porta Prætoria, fasada teatru, kryptoportyk pod forum i akwedukt Pont d’Aël, wciąż stojący po dwóch tysiącach lat.
Obszar megalityczny pod szklanym muzeum: stele antropomorficzne, ślady rytualnej orki datowanej na około 4200 p.n.e. i grobowce z III tysiąclecia, pokazane tam, gdzie je znaleziono.
Sarre, Saint-Pierre, Aymavilles, Issogne, Verrès — jeden dzień, kilka zamków i przerwa na lunch między nimi.
Kolegiata Sant’Orso z krużgankiem o rzeźbionych kapitelach, mozaikami i skarbcem katedralnym.
Gressoney, Issime i Alagna: drewniane rascard na kamiennych grzybkach, lokalne dialekty walserskie o germańskich korzeniach i architektura, która nie przypomina niczego innego we Włoszech.
To nie są rzeczy odgrywane dla przyjezdnych. Tak wygląda tutaj codzienność — my pomagamy zobaczyć tę kulturę od środka.
6 propozycji
30 i 31 stycznia, jarmark o tysiącletnich korzeniach i tysiąc rzemieślników na ulicach Aosty. W nocy między jednym a drugim dniem trwa Veillà: całe miasto nie kładzie się spać.
Maski, kostiumy i pochody w dolinie Gran San Bernardo, w formie przekazywanej od pokoleń, nieprzygotowanej pod turystów.
Krowy rasy valdostana mierzą się o pozycję w stadzie, bez rozlewu krwi i z zachowaniem zasad dobrostanu zwierząt. Finał jesienią na arenie Croix-Noire.
Jarmark bożonarodzeniowy wewnątrz teatru rzymskiego, z podświetloną antyczną fasadą za domkami.
Rzeźba w drewnie, kamień mydlany, koronczarki i tkacze drap. Możesz spróbować sam, pracując obok kogoś, kto od lat zajmuje się tym rzemiosłem.
Włoski i francuski są językami urzędowymi, a w wielu domach nadal mówi się po frankoprowansalsku. W dolinach walserskich słychać też lokalne dialekty o germańskich korzeniach, obecne tu od stuleci.
Cztery masywy sięgające powyżej 4 000 m otaczają region. Sposobów, żeby spojrzeć im w twarz, jest więcej niż jeden.
5 propozycji
Nad Mont Blanc, Matterhornem, Monte Rosa i Gran Paradiso. Tam, gdzie pozwalają na to lokalne przepisy i wyznaczone lądowiska, lot można połączyć z lądowaniem na śniegu lub lodowcu i toastem na wysokości.
Start o świcie z dna doliny. Godzina w powietrzu, toast po wylądowaniu. Zimą pogoda jest stabilniejsza niż latem.
Obrotowe kabiny na 3 466 m. Ogród botaniczny na stacji pośredniej, taras na górze i cztery masywy z jednego miejsca.
Kilka kroków i przestajesz dotykać ziemi. Zimą można startować na nartach.
Obserwatorium astronomiczne w Lignan, na 1 600 m, z teleskopem 810 mm i planetarium. Jedno z miejsc o najciemniejszym niebie w tej części Alp.
Nie każdy dzień musi mieć przewyższenie. Niektóre dni mają po prostu dać odpocząć.
6 propozycji
Odkryte baseny termalne w Pré-Saint-Didier, z parą unoszącą się w mrozie i Mont Blanc naprzeciwko.
Poranny udój, wyrób sera i śniadanie u gospodarzy, dla których to codzienność. Latem, wysoko, zanim zrobi się gorąco.
Powolne, prowadzone spacery w modrzewiowych i limbowych lasach Gran Paradiso. Celowo powolne, ciche i zaskakująco wymagające dla kogoś przyzwyczajonego do szybkiego chodzenia.
Jedyna gmina we Włoszech, do której nie prowadzi droga samochodowa: dociera się kolejką linową z Buisson albo pieszo. Cisza, o którą w alpejskich kurortach coraz trudniej.
Jedno z czterech kasyn we Włoszech, w Saint-Vincent, razem z termami po sąsiedzku.
Courmayeur pod Mont Blanc, pola na dnie doliny w Aoście i 18-dołkowe pole Golf Club del Cervino na 2 050 m — najwyżej położone 18-dołkowe pole golfowe we Włoszech.
Producent, który otworzy piwnicę, poranek na alpażu z gospodarzem, zwiedzanie poza standardowymi godzinami, stolik w Aoście podczas Sant’Orso. Rzecz w tym, żeby wiedzieć, kto tego dnia pracuje, kto odbiera telefon w styczniu i kto powie „nie” bez obrażania się.