Mont Blanc
baza Courmayeur
Dach Europy Zachodniej. Z Courmayeur wjeżdża się kolejką na 3 466 m bez zakładania raków.
Dolina
ALPY, KTÓRYCH
POLSKA JESZCZE
NIE ODKRYŁA.
Trzy tysiące kilometrów kwadratowych, cztery masywy powyżej czterech tysięcy metrów i dwa języki urzędowe. Jeden karnet obejmuje 838 km tras, a w środę można zjechać na lunch do Francji i wrócić przed ostatnim wyciągiem.
3 261 km²
Najmniejszy region Włoch i jeden z najbardziej górzystych.
~25
Szczytów z listy czterotysięczników UIAA leży po stronie Doliny Aosty, zebranych w cztery wielkie masywy.
1922
Gran Paradiso zostaje pierwszym parkiem narodowym Włoch.
25 p.n.e.
Aosta powstaje jako Augusta Prætoria. Siatka ulic do dziś jest rzymska.
838 km
Na 24 ośrodkach i 199 wyciągach, wszystko na jednym regionalnym karnecie. Doliny nie są ze sobą połączone — łączy je karnet.
2
Języki urzędowe: włoski i francuski. Do tego frankoprowansalski i walserski niemiecki.
Cztery masywy
Cztery góry
Mont Blanc i Matterhorn dzielimy z Francją i Szwajcarią, a masyw Monte Rosa leży po obu stronach granicy. Gran Paradiso jest jedyny w całości włoski i jednocześnie najbardziej przystępny z czterech.
Ponad dwadzieścia szczytów z listy UIAA powyżej 4 000 m leży w masywach otaczających Dolinę Aosty, które zbierają się w cztery masywy. Prawdziwa lista jest dłuższa niż pocztówki: Grandes Jorasses i Dent du Géant po stronie Mont Blanc, Lyskamm, Castor, Pollux i wierzchołki Breithornu wzdłuż grani Monte Rosa. Grand Combin, który wypełnia widok z Gran San Bernardo, stoi już w Szwajcarii.
Monte Rosa
baza Gressoney · Champoluc
Masyw z największą liczbą czterotysięczników w Alpach. Z tej strony wchodzi się na Lyskamm, 4 527 m — na Dufourspitze idzie się od strony szwajcarskiej.
Matterhorn
baza Breuil-Cervinia
Stok włoski, ten z popołudniowym słońcem. Wyciągi z Breuil przechodzą granicę i dowożą do Zermatt.
Gran Paradiso
baza Cogne · Valsavarenche
Jedyny z czterech w całości w granicach Włoch i najbardziej przystępny: wchodzi się pieszo, z przewodnikiem i w rakach.
Gdzie mieszkać
Siedem baz. Każda naprawdę inna.
Dolina jest długa, a boczne doliny kończą się wysoko w górach, więc wjeżdża się i wraca tą samą drogą. Wybór bazy ma w tym wyjeździe większe znaczenie niż prawie każda inna decyzja — dlatego przy każdej jest też to, czego zwykle się nie pisze, czyli dla kogo dane miejsce nie będzie najlepszym wyborem.
Courmayeur
1 224 mPod szczytem Mont Blanc · najlepsze na Narty, jedzenie, prestiż, Skyway
Najbardziej kosmopolityczne miasteczko doliny, leżące dokładnie pod najwyższą górą Europy Zachodniej.
Prawdziwe miasteczko, nie ośrodek zbudowany od zera pod wyciągi: kamienne centrum, poważne restauracje i tradycja przewodnicka sięgająca 1850 roku. Dwie wystawy w jednym ośrodku — otwarty, nasłoneczniony płaskowyż Chécrouit i zalesiona strona Val Vény, która trzyma śnieg. Kolejka Skyway wjeżdża na 3 466 m z krańca miasteczka, a termy Pré-Saint-Didier są dziesięć minut drogą w dół. Najlepsza baza na pierwszy raz.
ParyPewni narciarzeJedzenie i winoKrótkie wyjazdy
Breuil-Cervinia
2 050 mPod szczytem Matterhorn · najlepsze na Wysokość, pewny śnieg, przejazd do Zermatt
Najwyżej położona baza w dolinie, z Matterhornem naprzeciwko przez cały dzień.
Ośrodek wysokościowy w najbardziej dosłownym sensie: startujesz z 2 050 m i jedziesz do 3 480 m na lodowcu, więc śnieg jest tu wtedy, kiedy niżej go nie ma. Trasy są szerokie, wystawione do słońca i w większości powyżej granicy lasu, co przy złej widoczności bywa minusem. Wyciągi przechodzą granicę i dowożą do Zermatt — z dokumentem w kieszeni. Architektura nie zachwyca; widok wynagradza wszystko.
Pewny śniegPoczątkujący i średniozaawansowaniNarty wiosnąDwa kraje w jeden dzień
Cogne
1 534 mPod szczytem Gran Paradiso · najlepsze na Biegówki, lodospady, park narodowy
Wieś u wrót parku narodowego, z tarasem łąk zamiast deptaka z wyciągami.
Cogne świadomie utrzymało niewielką skalę narciarstwa zjazdowego — jedna kolej i osiem tras na Montzeuc, wszystko na regionalnym karnecie — a postawiło na to, czego gdzie indziej nie ma: osiemdziesiąt kilometrów tras biegowych po dnie doliny, lodospady Lillaz, Patrì i Repentance, po które przyjeżdżają wspinacze z całej Europy, i kozice, które zimą schodzą prawie do domów. Bardzo dobre miejsce dla rodzin, które wolą koziorożce od dyskoteki.
RodzinyBiegówkiWspinaczka lodowaDzikie zwierzęta
Champoluc i Gressoney
1 568 mPod szczytem Monte Rosa · najlepsze na Freeride, skitury, kultura walserska
Trzy doliny połączone wyciągami pod Monte Rosa, i serce freeride’u całego regionu.
Monterosa Ski łączy Champoluc, Gressoney i Alagnę w jeden obszar, który dla jeżdżących poza trasami znaczy więcej niż jego statystyki: to tutaj przyjeżdża się po kuluary, a nie po kilometry. Doliny są walserskie — drewniane rascard na kamiennych grzybkach, własny język, inna kuchnia niż trzydzieści kilometrów dalej. Mniej ludzi niż w Courmayeur i wyjątkowo dużo terenu poza trasami.
FreerideSkituryDoświadczeni narciarzeKultura
La Thuile
1 441 mPod szczytem Rutor · najlepsze na Puste trasy, przejazd do Francji, rower latem
Cicha baza tuż przy przełęczy, połączona nartami z francuskim La Rosière.
La Thuile jest tym, czym Courmayeur było czterdzieści lat temu: spokojne, tanie i zaskakująco duże. Espace San Bernardo przechodzi grzbietem do La Rosière po francuskiej stronie, więc lunch jesz w innym kraju i wracasz na ostatni wyciąg. Zimą trasy bywają puste w środku sezonu. Latem to jedna z najlepszych baz rowerowych w Alpach Zachodnich, z Kolarskim Zjazdem po dawnej trasie Pucharu Świata.
Puste trasyRodzinyRower górskiRozsądne ceny
Pila i Aosta
1 800 mPod szczytem Emilius · najlepsze na Miasto i góra naraz, bike park, historia
Jedyna baza, w której wieczorem naprawdę istnieje miasto, a rano jesteś na stoku.
Kolej gondolowa startuje z centrum Aosty i w osiemnaście minut stawia cię na 1 800 m. To jedyne miejsce w dolinie, gdzie po nartach masz do wyboru restauracje, enoteki, teatr rzymski i obszar megalityczny, a nie jedną ulicę przy stacji. Trasy są dobre i mało zatłoczone, a latem Pila ma bike park z pełnym zjazdem do Aosty. Rozsądny wybór, jeśli w grupie nie wszyscy jeżdżą.
Miasto i nartyRodziny mieszaneBike parkHistoria
Dolna dolina
575 mPod szczytem Monte Zerbion · najlepsze na Zamki, winnice, Forte di Bard, termy
Dolina, kiedy nie ma śniegu: zamki co kilkanaście kilometrów i wino z najwyższych winnic Europy.
Między Pont-Saint-Martin a Aostą stoi kilkanaście zamków, a Forte di Bard — twierdza, którą Napoleon obchodził bokiem — mieści dziś muzea i kręcono w niej Avengersów. Tu są też winnice: Blanc de Morgex rośnie na 1 200 m na własnych korzeniach, bo filoksera nie doszła tak wysoko. Do tego termy Saint-Vincent i kasyno. Baza dla kogoś, kto przyjeżdża poza sezonem albo w ogóle nie po narty.
Zamki i winoPoza sezonemTermyKrótkie dojazdy
Kiedy przyjechać
Miesiąc po miesiącu
Nie ma tu złych miesięcy, są miesiące dla różnych ludzi. Problem w tym, że w Polsce jeździ się w ferie, a ferie to jedyny termin, w którym tu jest tłoczno i drogo. Marzec trzyma śnieg przy długich dniach, wrzesień jest najładniejszym miesiącem roku, a listopad kosztuje znacznie mniej.
Gru
zimaOtwarcie sezonu. Marché Vert Noël w teatrze rzymskim. Najlepiej wysoko.
Sty
zimaNajzimniej, najsuchiej, najpuściej. Szczyt sezonu na lodospady. 30–31 stycznia Fiera di Sant’Orso, a w nocy między tymi dniami Veillà.
Lut
zimaNajlepszy śnieg w całym sezonie. Karnawał Coumba Freida. Rezerwuj wcześnie — w czasie ferii jest tu tłoczno.
Mar
zimaDługie dni, dobry śnieg, narty wiosenne i początek sezonu skiturowego.
Kwi
zimaWysoko położone ośrodki wciąż działają. Szczyt sezonu na skialpinizm. Dno doliny już zielone.
Maj
międzysezonPusto i tanio. Zamki, wino, spacery po dolnej dolinie. Część wyciągów zamknięta — warto wiedzieć wcześniej.
Cze
latoŁąki w pełnym kwitnieniu. Rzeki są wtedy najszybsze w roku dzięki topniejącemu śniegowi. Rafting jest wtedy najlepszy.
Lip
latoPełnia sezonu alpejskiego. Schroniska otwarte, lodowce dostępne, bikeparki działają.
Sie
latoNajcieplej i najtłoczniej, z Foire d’été i świętami w wioskach. Rezerwuj z dużym wyprzedzeniem.
Wrz
latoJeden z najlepszych miesięcy dla tych, którzy cenią spokój. Stabilna pogoda, przejrzyste powietrze, winobranie i puste szlaki.
Paź
międzysezonModrzewie robią się złote. Finał Bataille des Reines na arenie Croix-Noire. Świetny czas na winnice, zamki i złote modrzewie.
Lis
międzysezonDolina odpoczywa. Termy, muzea i bardzo niskie ceny.
Zanim w ogóle wybierzesz
Najczęstsze pytania
Krótko i bez owijania. Porównujesz tę dolinę z Austrią albo z Dolomitami? Jest osobna strona, ze źródłami. Jeśli twojego pytania tu nie ma, napisz je: odpowiada osoba z imieniem i nazwiskiem, w ciągu dwunastu godzin.
Jak dojechać do Doliny Aosty z Polski?
Najwięcej bezpośrednich lotów z Polski jest do Bergamo, skąd jedzie się około dwóch godzin czterdziestu pięciu minut. Z Turynu jest najbliżej, około godziny dwudziestu, z Mediolanu Malpensy około dwóch godzin, a z Genewy godzina czterdzieści pięć przez tunel pod Mont Blanc. Pociągiem dojedziesz do Turynu albo Ivrei: linia Ivrea–Aosta jest zamknięta z powodu elektryfikacji do 2027 roku i ten odcinek pokonuje się autem.
Czy jeden karnet obejmuje całą Dolinę Aosty?
Tak. Regionalny karnet obejmuje 838 km tras, 24 ośrodki i 199 wyciągów, a w cenie jest też kolej Skyway Monte Bianco, wyciągi La Rosière we Francji i Alagny w Piemoncie. Doliny nie są jednak połączone ze sobą wyciągami: łączy je karnet, a między nimi jeździ się autem.
Czy da się zjechać na nartach z Włoch do Szwajcarii albo Francji?
Tak, w trzech różnych miejscach. Z Breuil-Cervinii przechodzi się do Zermatt, z La Thuile do La Rosière, a z Gressoney zjeżdża się do Alagny w Piemoncie. Do Zermatt i La Rosière potrzebny jest dokument: granicę przekracza się na krzesełku.
Czy dogadam się po angielsku?
Tak. Języki urzędowe regionu to włoski i francuski, a w domach mówi się jeszcze frankoprowansalskim, ale w ośrodkach, hotelach i szkołach narciarskich angielski jest standardem. Nasz zespół pracuje po włosku, francusku i angielsku. Po polsku możesz napisać śmiało — przeczytamy — a odpowiedź wyślemy po angielsku albo po włosku.
Kiedy najlepiej przyjechać do Doliny Aosty?
Luty ma najlepszy śnieg i najwięcej ludzi. Marzec trzyma śnieg przy długich dniach. Wrzesień jest najładniejszym miesiącem w roku pod względem powietrza i szlaków, a listopad najtańszym. Złych miesięcy nie ma — są miesiące dobre na różne rzeczy.
Czy w Dolinie Aosty jeździ się na nartach latem?
Tak, na lodowcu Plateau Rosà nad Breuil-Cervinią, lodowcu o najdłuższym sezonie we Włoszech: jeździ się od połowy października do początku września, powyżej 3 500 m, z przerwą jesienią. Latem wyjeżdża się wcześnie rano i to tam przyjeżdżają trenować kadry narodowe. Fale upałów potrafią przerwać sezon letni: sprawdza się dzień wcześniej, nie miesiąc.
Ile jest czterotysięczników w Dolinie Aosty?
Masywy są cztery: Mont Blanc 4 808 m, Monte Rosa 4 634 m, Matterhorn 4 478 m i Gran Paradiso 4 061 m. Szczytów powyżej 4 000 m z listy UIAA, leżących w masywach otaczających Dolinę Aosty, jest ponad dwadzieścia.
Czy potrzebne jest auto?
Nie, jeśli jest kierowca. Odbieramy z lotniska śledząc numer lotu, montujemy opony zimowe i foteliki w standardzie i trzymamy kierowcę do dyspozycji na miejscu. Kilka dolin bocznych, z Gran Paradiso na czele, zwiedza się znacznie lepiej bez myślenia o parkowaniu.
Nie wiesz jeszcze, gdzie celować?
Napisz, kto jedzie, mniej więcej kiedy i jaki ten tydzień ma być. Bazę, miesiąc i to, jak poskładać dni, weźmiemy na siebie.