Ervaringen
Vier Michelinsterren, een markt van duizend jaar oud, kastelen op een paar minuten van elkaar langs dezelfde weg, wijngaarden op twaalfhonderd meter en een megalithisch terrein dat ouder is dan Stonehenge. En dat allemaal in een streek waarvan je het hoofddal in een klein uur doorrijdt.
Een bergkeuken van kaas, gedroogd vlees, rogge en boter – en een wijnstreek waar buiten Italië bijna niemand van weet.
5 voorstellen
De regio telt vier Michelinsterren – Vecchio Ristoro en Paolo Griffa al Caffè Nazionale in Aosta, Wood in Cervinia, Le Petit Bellevue in Cogne – en een generatie jonge koks die de bergkeuken opnieuw bekijken. Wij reserveren, geven je wensen en allergieën door aan de keuken, en zeggen welke zaal past bij de avond die je voor ogen had.
Op de hut wordt gekookt zoals hier al generaties wordt gegeten – op 2.200 m, op een houten terras. Polenta concia, carbonada, seupa à la Valpellinentze, en een fles Torrette. Te bereiken op ski’s, te voet of met de pistenbully.
Een kok in je chalet, voor één avond of voor het hele verblijf – met een proefmenu of precies dat wat je kinderen ook echt opeten.
Met de pistenbully naar een bergrestaurant nadat de liften stilstaan, een gedekte tafel op het gletsjerterras op 3.466 m, of een picknick die je gids meeneemt naar een col.
De markt van Aosta met een kok, daarna zelf aan de slag: gnocchi alla bava, polenta concia en tegole di Aosta.
De hoogste wijngaarden van Europa, een DOP-kaas die in bergtunnels rijpt, en een likeur van een bloem die boven de 2.000 m groeit.
6 voorstellen
Petite Arvine, Fumin, Torrette, Nus Malvoisie, Chambave Muscat, Enfer d’Arvier en de Nebbiolo van Donnas – geproefd bij de makers, op terrassen die door droge muren overeind worden gehouden. Valle d’Aosta maakt minder wijn dan welke andere Italiaanse regio ook, en het meeste wordt ter plaatse gedronken.
Ongeënte Prié Blanc van vóór de druifluis, tot op 1.200 m onder de Mont Blanc – bij de hoogste wijngaarden van Europa, en een werkelijk eigenzinnige wijn. Het insect kwam nooit zo hoog: deze stokken zijn nooit geënt.
Een bezoek aan de kaasmakerij bij het eerste melken, daarna de rijpingstunnels in, waar duizenden kazen met de hand worden gekeerd en geborsteld. Geproefd jong, gerijpt, en gesmolten als fonduta.
Jambon de Bosses DOP, gerijpt op 1.600 m, Lard d’Arnad DOP in pekel in kastanjehouten kisten, motzetta, Fromadzo DOP en berghoning.
De alsemlikeur van de streek, geproefd in de stokerij, met grappa en kruidenaftreksels erbij.
Koffie, grappa, citroenschil en suiker, aangestoken en rondgegeven in een gesneden coppa dell’amicizia – de vriendschapsbeker – met net zoveel tuiten als er drinkers aan tafel zitten. Een ritueel, geen drankje.
Een Romeinse stad, een reeks middeleeuwse kastelen langs de dalweg, en een megalithisch terrein waarvan de rituele ploegsporen rond 4.200 v.Chr. worden gedateerd – ouder dan de eerste stenen van Stonehenge.
7 voorstellen
Het beeld dat iedereen bij "middeleeuws kasteel" heeft – dubbele ringmuur, zwaluwstaartkantelen en een beschilderde binnenplaatstrap. Het best bewaarde van de Challant-kastelen.
Een enorme vesting op het smalste punt van het dal, tussen 1830 en 1838 herbouwd door het Huis Savoye, nadat Napoleons leger in 1800 door de voorganger was opgehouden en die daarna liet slechten. Nu het Museum van de Alpen; recenter speelde het Sokovia in "Avengers: Age of Ultron".
Augusta Prætoria Salassorum, gesticht in 25 v.Chr. De Augustusboog, de Porta Prætoria, de gevel van het Romeinse theater, de cryptoporticus onder het forum en de aquaductbrug Pont d’Aël, die er na tweeduizend jaar nog staat.
Een buitengewoon megalithisch terrein onder het huidige Aosta – antropomorfe stèles, rituele ploegvoren en monumentale graven uit het derde millennium v.Chr., in situ getoond onder een bekroond museum.
Sarre, Issogne, Verrès, Aymavilles, Ussel, Saint-Pierre en het Savoye-kasteel in Gressoney – elk met een ander verhaal, op één goed geplande dag of verspreid over een week.
De collegiale kerk van Sant’Orso met haar romaanse kloostergang en gebeeldhouwde kapitelen, de mozaïekvloeren en schatkamer van de kathedraal, en het hospitium op de Grote Sint-Bernhard.
Nederzettingen van hout en steen in Gressoney, Issime en Alagna, gebouwd door Duitstaligen die in de middeleeuwen over de hoge passen uit Wallis kwamen en bleven.
Hier wordt niets in scène gezet voor bezoekers. Dit doet het dal sowieso – wij helpen je er dichtbij te komen.
6 voorstellen
Elk jaar op 30 en 31 januari vult een duizend jaar oude ambachtsmarkt de straten van Aosta met houtsnijders, speksteenbewerkers, kantklosters en drap-wevers – tot diep in de nacht, met de Veillà die praktisch tot de ochtend doorgaat. Een van de oudste onafgebroken markten van Europa.
In de dorpen onder de Grote Sint-Bernhard trekken gemaskerde landzette in buitengewone kostuums van huis tot huis – een traditie die teruggaat op de doortocht van Napoleons leger.
De traditionele krachtmeting tussen Valdostaanse koeien die onderling de rangorde bepalen – een onbloedig, door en door lokaal schouwspel, met een finale die elk jaar in oktober de arena Croix-Noire in Saint-Christophe vult.
De kerstmarkt in het Romeinse theater, met de antieke gevel verlicht achter de kraampjes.
Tijd aan de werkbank bij een houtsnijder, een speksteenbewerker of een kantklosster uit Cogne – het zelf proberen, naast iemand die het vak al jaren beheerst.
Een streek waar Italiaans en Frans allebei officieel zijn, en waar Frans-Provençaals patois en Walserduits nog worden gesproken. We kunnen een avond met verhalen in die talen organiseren, met vertaling.
Vier massieven boven de 4.000 m omlijsten dit dal. Er zijn meerdere manieren om ze te ontmoeten.
5 voorstellen
Twintig minuten rond de Mont Blanc, of een heel uur langs alle vier de reuzen, met een gletsjerlanding waar de toegelaten helihavens dat onder regionale wet 15/1988 toestaan, en een toost in de sneeuw.
Een start bij het eerste winterlicht vanaf de dalbodem, geruisloos drijvend terwijl de toppen van grijs via roze naar wit gaan.
Draaiende cabines naar de Punta Helbronner, 3.466 m, met een botanische tuin halverwege en de lunch bovenin.
Twintig tot veertig minuten boven het bekken van Aosta – een van de betrouwbaarste vlieggebieden van de Alpen.
De regionale sterrenwacht in Lignan, hoog boven het dal, met een werkelijk donkere hemel. Avondsessies aan de telescopen, overdag zonneobservatie, en een planetarium als goed alternatief bij bewolking.
Niet elke dag heeft een top nodig.
6 voorstellen
Pré-Saint-Didier onder de Mont Blanc, of Saint-Vincent in het lage dal – met de transfer geregeld, zodat niemand hoeft te rijden.
Vóór zonsopgang omhoog naar een herder op de zomeralm: melken, kaas in de koperen ketel boven houtvuur, en daarna ontbijten op de alm zelf, waar melk en kaas ontstaan.
Begeleide langzame wandelingen door de lariks- en arvenbossen van de Gran Paradiso – bewust, stil, en verrassend lastig voor wie normaal snel loopt.
Een gehucht op 1.815 m, sinds 1955 uit eigen keuze gesloten voor auto’s, bereikbaar met de kabelbaan, te voet, of via het eerste bergvliegveldje van Italië uit 1967. Een middag waarna het tempo merkbaar lager ligt.
Het casino van Saint-Vincent, goed te combineren met de thermen en een goed diner in het lage dal.
Courmayeur onder de Mont Blanc, de banen op de dalbodem bij Aosta, en de achttien holes van Cervinia op bijna 2.000 m.
Een kelder die de wijnmaker zelf opendoet, een almochtend bij de herder, een kasteel buiten openingstijd, een tafel op 30 januari midden op de markt. Het gaat er niet om dat je iemand kent. Het gaat erom te weten wie die dag werkt, wie in januari de telefoon opneemt – en wie ook eerlijk zegt wanneer iets die dag geen goed idee is.